الأمن النفسي في القرآن الكريم وأثره على استقرار المجتمعات
Psychological Security in The Holy Qur’an and Its Impact on The Stability of Societies
DOI:
https://doi.org/10.58438/alkarima.v9i2.475Keywords:
Psychological security, Islamic psychology, Islamic Legislation, Qur’anic Methodology, Faith in God, Societal StabilityAbstract
يُعدّ الأمن النفسي أحد المقومات الأساسية لاستقرار المجتمعات، وقد حظي بعناية كبيرة في القرآن الكريم، حيث جاءت الآيات القرآنية في مجملها حاثة على تحقيق الاستقرار المجتمعي من خلال معالجة الإشكاليات التي تواجه البشرية وتؤثر في أمنها النفسي والاجتماعي. وتهدف هذه الدراسة إلى بيان مدى اهتمام التشريع الإسلامي بالأمن النفسي للمجتمعات الإنسانية، وبيان أثره في تحقيق الاستقرار، من خلال تحليل المنهج القرآني في معالجة كثير من الأمراض الاجتماعية والنفسية. اعتمدت الدراسة على المنهج الوصفي التحليلي والمنهج الاستقرائي، وذلك بتتبع النصوص القرآنية ذات الصلة، وتحليل مفاهيم الإيمان والعبادة والقيم الأخلاقية، واستنباط دلالاتها النفسية والاجتماعية، مع الإفادة من بعض النماذج التطبيقية الواردة في التراث الإسلامي. وتوصلت الدراسة إلى أن الإيمان بالله تعالى، وتحقيق العبادة الحقيقية، والثقة بقضائه وقدره، تمثل أهم مقومات الأمن النفسي، في حين يُعد ضعف الإيمان من أبرز مهدداته. كما تُبرز النتائج أن القرآن الكريم يقدم منهجًا ربانيًا متكاملًا يؤسس لبرنامج تطبيقي قابل للتفعيل داخل المؤسسات التربوية والمجتمعية، بما يسهم في تعزيز الأمن النفسي والاجتماعي، وتحقيق الاستقرار والسكينة والطمأنينة التي تنشدها المجتمعات الإنسانية.
Downloads
References
Al-Baghaw?, al-?usayn ibn Mas‘?d. Ma‘?lim al-Tanz?l f? Tafs?r al-Qur’?n. Beirut: D?r I?y?’ al-Tur?th al-‘Arab?, n.d.
Al-Bay??w?, N??ir al-D?n. Anw?r al-Tanz?l wa Asr?r al-Ta’w?l. Edited by Mu?ammad ‘Abd al-Ra?m?n al-Mar‘ashl?. Beirut: D?r al-Kutub al-‘Arab?, 1418 H.
Al-Bayr?d?, Inshir?? A?mad Tawf?q. “Nam?dhij Ta?b?qiyyah f? al-Amn al-Nafs? f? al-‘Al?qah ma‘a All?h kam? Yu?awwiruhu al-Qur’?n al-Kar?m.” Al-Majallah al-‘Arabiyyah li-al-Dir?s?t al-Amniyyah, 2016.
Al-Jurj?n?, ‘Al? ibn Mu?ammad. Al-Ta‘r?f?t. Beirut: D?r al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1983.
Al-Jawziyyah, Ibn Qayyim. Mad?rij al-S?lik?n. Edited by Mu?ammad al-Mu‘ta?im Bill?h al-Baghd?d?. Beirut: D?r al-Kit?b al-‘Arab?, 1996.
Al-Jawziyyah, Ibn Qayyim. Al-R??. Beirut: D?r al-Kutub al-‘Ilmiyyah, n.d.
Al-Juy?s?, ‘Abd All?h ibn Mu?ammad. “Al-Amn al-Nafs? f? al-Qur’?n al-Kar?m wa Atharuhu ‘al? Fikr al-Ins?n.” In Al-Mu’tamar al-Wa?an? al-Awwal li-al-Amn al-Fikr?, Saudi Arabia, 1430 H.
Al-Ka‘b?, Sulaym?n, ‘Abd All?h al-Niy?d?, Mu?ammad al-Sa‘?d?, and ‘Af?f Ja‘w?n?. “Al-Amn al-Mujtama‘? f? al-Qur’?n al-Kar?m wa al-Sunnah al-Nabawiyyah.” Dir?s?t: Al-‘Ul?m al-Ins?niyyah wa al-Ijtim?‘iyyah 52, no. 5 (2025).
Al-Maghamis?, Sa‘?d ibn F?li?. “Athar al-Qur’?n al-Kar?m f? Ta?q?q al-Amn al-Nafs? lad? al-Muslim.” Majallat J?mi‘at al-Im?m, no. 5 (1428 H).
Al-Mar?gh?, A?mad Mu??af?. Tafs?r al-Mar?gh?. Cairo: Sharikat Maktabah wa Ma?ba‘ah Mu??af? al-B?b? al-?alab?, n.d.
Al-Mujaddib, A?mad ibn ‘Al?. Al-Amn al-Fikr? wa al-‘Aq?’id?: Maf?h?muhu wa Kha??’i?uhu wa Kayfiyyat Ta?q?qih. n.p., n.d.
Al-Qara??w?, Y?suf. Al-?m?n wa al-?ay?h. Cairo: Maktabat Wahbah, 2007.
Al-Q?sim?, Ma?m?d Jam?l al-D?n. Ma??sin al-Ta’w?l. Beirut: D?r al-Kutub al-‘Ilmiyyah, n.d.
Al-Qur?ub?, Mu?ammad ibn A?mad. Al-J?mi‘ li-A?k?m al-Qur’?n. Cairo: D?r al-Kutub al-Mi?riyyah, 1964.
Al-R?ghib al-A?fah?n?. Al-Mufrad?t f? Ghar?b al-Qur’?n. n.p., n.d.
Al-R?z?, Fakhr al-D?n. Al-Tafs?r al-Kab?r. Beirut: D?r I?y?’ al-Tur?th al-‘Arab?, n.d.
Al-R?m?, Fahd ibn ‘Abd al-Ra?m?n ibn Sulaym?n. “Al-Qur’?n wa al-Amn al-Nafs?.” Paper presented at Al-Multaq? al-‘Ilm? al-R?bi‘ li-al-Hay’ah al-‘?lamiyyah li-Ta?f?? al-Qur’?n al-Kar?m, 2007.
Al-Rush?d, ‘Abd al-Maj?d. “Al-Ta’th?r al-Nafs? li-al-Qur’?n al-Kar?m.” Majallat ?iy?’, no. 1.
Al-Sa‘d?, ‘Abd al-Ra?m?n ibn N??ir. Tays?r al-Kar?m al-Ra?m?n f? Tafs?r Kal?m al-Mann?n. Beirut: Mu’assasat al-Ris?lah, 2000.
Al-Samarqand?, Na?r ibn Mu?ammad. Ba?r al-‘Ul?m. Beirut: D?r al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1993.
Al-Sha‘r?w?, Mu?ammad Mutawall?. Al-Khaw??ir. Cairo: Ma??bi‘ Akhb?r al-Yawm, n.d.
Al-Suy???, Jal?l al-D?n. Al-Durr al-Manth?r f? al-Tafs?r bi-al-Ma’th?r. Beirut: D?r al-Fikr, n.d.
Al-?abar?, Mu?ammad ibn Jar?r. J?mi‘ al-Bay?n f? Ta’w?l al-Qur’?n. Edited by A?mad Mu?ammad Sh?kir. Beirut: Mu’assasat al-Ris?lah, n.d.
Al-Tirmidh?, Mu?ammad ibn ‘?s?. Sunan al-Tirmidh?. n.p., n.d.
Al-Zab?d?, Mu?ammad Murta??. T?j al-‘Ar?s min Jaw?hir al-Q?m?s. Kuwait: D?r al-Hid?yah, 2001.
Al-Zamakhshar?, Ma?m?d ibn ‘Umar. Al-Kashsh?f. Beirut: D?r al-Kit?b al-‘Arab?, 1987.
An??r? Muqaddam, Mujtab?, et al. “Dir?sah wa Ta?l?l Istir?t?jiyy?t al-?i??ah al-Nafsiyyah li-Istiqr?r al-Amn al-Nafs? f? al-Qur’?n al-Kar?m.” Majallat ?d?b al-K?fah, no. 52 (2022).
‘Aq?l?, Maryam M?s? ‘Uthm?n. “Dawr al-Isl?m f? Ta?q?q al-Amn al-Nafs?.” Majallat Bu??th Kulliyyat al-?d?b 31, no. 121 (2020).
?usayn, Us?mah ‘Abd al-Ra??m Mu?ammad. “Ni‘mat al-Amn f? al-Qur’?n al-Kar?m: Dir?sah Maw??‘iyyah.” Majallat Kulliyyat U??l al-D?n wa al-Da‘wah bi-Asy??, no. 39 (2021).
Ibn ‘?sh?r, Mu?ammad al-??hir. Al-Ta?r?r wa al-Tanw?r. Tunis: Al-D?r al-T?nisiyyah li-al-Nashr, 1984.
Ibn Man??r, Mu?ammad ibn Mukarram. Lis?n al-‘Arab. Cairo: D?r al-Ma‘?rif, n.d.
Ibn Taymiyyah, A?mad ibn ‘Abd al-?al?m. Majm?‘ al-Fat?w?. Medina: Mujamma‘ al-Malik Fahd li-?ib?‘at al-Mu??af al-Shar?f, 2004.
Qu?b, Sayyid. F? ?il?l al-Qur’?n. Beirut: D?r al-Shur?q, n.d.
S?lim F?nd?, Sa‘?d. Dir?s?t f? al-I‘j?z al-Qur’?n?. n.p., 2012.
Sayed, A?mad ibn ‘Umar ibn A?mad al-Sayyid. “Al-Nafs wa Athar al-Qur’?n al-Kar?m f? Ta?q?q al-Amn al-Nafs?.” Majallat Ab??th, no. 13 (2019).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Aisyah Hasan

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.









